Geriatric Virtual Book_TH

Bumrungrad International Hospital

ผู สูงอายุนิวไลฟ คลินิกสุขภาพ

“ สุขภาพที่ดี คือของขวัญอันลํ้าค า สําหรับผู สูงวัย” เราเชé อว า

ดวยวิทยาการทางการแพทยอันกาวหนา สงผลใหอายุโดยเฉลี่ยของคนเราสูงขึ้น ผูที่เขาสูวัยเกษียณสามารถดํารงชีวิต ตอไปไดอีกยาวนานดวยสุขภาพที่ดี กระฉับกระเฉงและมีชีวิตชีวา

อยางไรก็ตามผูสูงวัยอาจมีปญหาจากโรคเรื้อรังตางๆ รวมทั้งสภาวะอื่นๆ ที่เกี่ยวของ กับอายุที่มากขึ้น เชน ขอเสื่อม กระดูกพรุนและสมองเสื่อม ผูสูงวัยจําเปนตองไดรับ การดูแลเปนพิเศษจากผูเชี่ยวชาญในการจัดการกับปญหาทางสุขภาพตางๆ ที่ซับซอนขึ้นไปเรื่อยๆ

เรามุงหวังใหบริการแกผูสูงวัยแบบองครวม นับตั้งแตการดูแลสุขภาพทั่วไป การดูแลปองกันปญหาสุขภาพตางๆ และ การใหคําปรึกษาดานสุขภาพที่พบบอยในผูสูงวัย เชน ปญหาดานการเคลื่อนไหว ความจํา การกลั้นการขับถายไมได ผูปวยจะไดรับการดูแลจากทีมสหสาขาวิชาชีพ ซึ่งนําทีมโดยแพทยเฉพาะทางดานเวชศาสตรผูสูงวัย พยาบาลผูชํานาญการเฉพาะทาง เภสัชกร นักโภชนาการ และนักกายภาพบําบัด

เพื่อใหผูปวยไดรับความมั่นใจวา ปญหาดานสุขภาพที่ซับซอน จะไดรับการจัดการดวยการประสานงานกันอยางใกลชิด

สารบัญ จุดเดนของคลินิกสุขภาพผูสูงวัยนิวไลฟ บริการของคลินิกสุขภาพผูสูงวัยนิวไลฟ เขาใจการเปลี่ยนแปลงของวัย โรคในผูสูงวัยที่พบไดบอย ปญหาที่พบบอยในผูสูงวัย • สมองเสëอม • ภาวะสับสนเฉียบพลันในผูสูงวัย • กระดูกพรุน • การหกลมในผูสูงวัยและแนวทางการปองกัน • ภาวะกลามเนื้อพรองในผูสูงวัย • การกลืนลําบากในผูสูงวัย • การนอนไมหลับในผูสูงวัย • ปญหาระบบทางเดินปสสาวะในผูสูงวัย • การดูแลปญหาทางเดินอาหารที่พบบอยในผูสูงวัย ความรูเพçอสงเสริมสุขภาพผูสูงวัย • โภชนาการในผูสูงวัย • การใชยาอยางปลอดภัยในผูสูงวัย • การออกกําลังกายสําหรับผูสูงวัย • คําแนะนําทางกายภาพบําบัดสําหรับผูดูแลผูสูงวัย • วัคซีนในผูสูงวัย • การดูแลสุขภาพชองปากในผูสูงวัย • ผิวหนังในผูสูงวัย

5 7 9

12 14 16 18 20 21 23 26 29 34 41 43 45

รับชมวิดีโอความรูสําหรับผูสูงวัย

จุดเดน

ผู สูงอายุ คลินิกสุขภาพ

นิวไลฟ

เรามีทีมสหสาขาวิชาชีพ ที่ดูแลผูปวยแบบองครวม ซึ่งนําทีมโดยแพทยเฉพาะทางดาน เวชศาสตรผูสูงวัย ที่มีความเขาใจ ในการดูแลผูสูงวัยและญาติอยาง ใกลชิด พยาบาลเฉพาะทางดาน เวชศาสตรผูสูงวัย รวมถึงเภสัชกร นักโภชนาการ และนักกายภาพบําบัด

โดยแพทยเฉพาะทางดานเวชศาสตรผูสูงอายุ จะทํางานรวมกับแพทยเฉพาะทางดานอื่นๆ อาทิ แพทยเฉพาะทางดานอายุรศาสตรโรคหัวใจ โรคไต จักษุวิทยา ศัลยศาสตรกระดูกและขอ ประสาทวิทยา เปนตน เพื่อใหผูปวยไดรับ ความมั่นใจวาปญหาดานสุขภาพที่ซับซอน จะไดรับการจัดการดวยการประสานงานกัน อยางใกลชิดแบบไรรอยตอและทันทวงที

บริการ

การดูแลอาการเจ็บปวย ทางดานอายุรกรรม อéนๆ ในผูสูงวัย

ประเมินอยาง ครอบคลุมโดย ผูเชี่ยวชาญ มุงเนนในเรื่องสภาวะ โดยทั่วไปของผูสูงวัย เชน สมองเสื่อม ภาวะซึมเศรา และ กระดูกพรุน ตรวจคัดกรอง สภาวะการ สูญเสีย ความจํา กอน วัยอันควร

ของคลินิกสุขภาพ

ผู สูงอายุ นิวไลฟ ใหคําแนะนําดาน ความปลอดภัย

ของสภาพแวดลอม และที่อยูอาศัย

ประเมินกอนการผาตัด และการติดตามอาการ หลังผาตัด สําหรับผูปวยสูงวัยที่จําเปน ตองไดรับการผาตัด

ประเมินภาวะ ซึมเศราหรือวิตก กังวล ในผูสูงวัย

การรับวัคชีนที่ เหมาะสมในผูสูงวัย

ประเมินความเสี่ยง ตอการลçน ตก หกลม พรอมใหคําปรึกษาเพื่อ ปองกันความเสี่ยง ประเมินความเสี่ยง ตอการเกิดภาวะ ทุพโภชนาการ และใหคําแนะนําเกี่ยวกับ โภชนาการที่เหมาะสม กับผูสูงวัย

ใหคําปรึกษา เกี่ยวกับการ แสดงเจตจํานง

ตรวจสอบ รายการยาทั้งหมด ประเมินการบริหารยาที่เหมาะสม

ในการรักษาพยาบาลลวงหนา รวมถึงการทําพินัยกรรมชีวิต และการวางแผนการดูแล แบบประคับประคอง

และอันตรายจากการใชยา รวมทั้งผลจากการใชยาที่ อาจเกิดขึ้นกับผูสูงวัย

เข าใจ การเปลี่ยนแปลง ของวัย

เมéออายุมากขึ้น รางกายจะเกิดการ เปลี่ยนแปลงอยางหลีกเลี่ยงไม ได ซึ่งอาจสงผลตอความสามารถ ในการใชชีวิตประจําวัน

การเปลี่ยนแปลง ทางรางกาย 1 • กลามเนื้อลดลง • กระดูกพรุน • ขอเสื่อม

การเปลี่ยนแปลงทาง เมตาบอลิซึม และฮอร โมน 3 การเปลี่ยนแปลง ทางจิตใจ 2 • ภาวะซึมเศรา

• ความเหงาหรือขาดปฏิสัมพันธ • ความรูสึกสูญเสียบทบาท

โรค พารกินสัน

โรค ติดเชื้อปอดและ ทางเดินปสสาวะ

โรค กระดูกพรุน

ในผู สูงวัย โรค ที่พบได บ อย

โรค สมองเสçอม และอัลไซเมอร

โรค งูสวัดใน ผูสูงวัย

ภาวะ สับสนเฉียบพลัน

โรค ขอเสçอม

การดูแลสุขภาพผูสูงวัย ไมใชแคการหลีกเลี่ยงโรค แตคือการเขาใจรางกายและจิตใจ ที่เปลี่ยนไปตามวัยเมื่ออายุมากขึ้น รา งกายและจิตใจยอ มเปลี่ยนแปลง การรูทั นปญ หา สุขภาพที่พบบอย พรอมกับ เรียนรูวิ ธีดูแลตนเองอยา ง เหมาะสม จึงเปนสิ่งสําคัญ ที่จะชวยใหผูสูงวัยมีคุณภาพชีวิตที่ดี และใชชีวิตไดอยางมีความสุขในทุกวัน

สมองเสéอม

การดูแลปญหา

ทางเดินอาหาร ที่พบบอย ในผูสูงวัย

ภาวะสับสนเฉียบพลัน ในผูสูงวัย กระดูกพรุน การหกลมในผูสูงวัยและ แนวทางการปองกัน

ปญหา ที่พบบอย ในผูสูงวัย

ปญหาระบบทางเดิน ปสสาวะในผูสูงวัย

การนอนไมหลับ ในผูสูงวัย

ภาวะกลามเนื้อพรอง ในผูสูงวัย

การกลืนลําบากในผูสูงวัย

โภชนาการในผูสูงวัย การใชยา อยางปลอดภัย ในผูสูงวัย

ความรูเพçอ สงเสริม สุขภาพ ผูสูงวัย

การออกกําลังกายสําหรับผูสูงวัย คําแนะนําทางกายภาพบําบัด สําหรับผูดูแลผูสูงวัย

วัคซีนในผูสูงวัย

การดูแลสุขภาพ ชองปากในผูสูงวัย ผิวหนังในผูสูงวัย

สมอง เสçอม สมอง เปนอวัยวะที่สําคัญที่สุดสวนหนึ่งของรางกาย นอกจาก สมองจะควบคุมการเคลื่อนไหว การพูด การรับความรูสึกแลว ยัง ควบคุมความคิด สติปญญา อารมณ รวมทั้งความจําดวย ถาสมอง เริ่มเสื่อมลงจะทําใหเกิดปญหาในการทํางานของระบบตางๆ จน กระทบตอกับการดําเนินชีวิตประจําวัน การเขาสังคม รวมทั้งหนาที่ การงาน หรือกระทบตอคนที่ตองดูแลผูสูงวัยดวย

อาการ ที่พบไดบอย

ลืมเหตุการณที่ เพิ่งเกิดมาไมนาน

หาของ ไมเจอบอยๆ

พูดหรือถามเรëองเดิมซํ้าๆ ภายในระยะเวลาสั้นๆ

บกพรองในทักษะ ที่เคยทําได เชน การใชรีโมทโทรทัศน การทํากับขาว

ลืมนัด สําคัญ บอยๆ

นึกคําพูด ยากขึ้นหรือ ใชคําผิดบอยๆ

สับสนเรëอง ทิศทาง หลงทาง ในที่คุนเคย

บุคลิก อารมณเปลี่ยน

โดยอาการมักจะคอยเปนมากขึ้นเรëอยๆ ในระยะเวลาเปนเดือนหรือป

สาเห ตุ และการรักษา

มีทั้งแบบรักษาหายและไมหายขาด แพทยจะวินิจฉัยวาภาวะสมองเสื่อม เกิดจากสาเหตุที่สามารถรักษาใหหายขาดไดหรือไม

โรคของตอมไทรอยด โรคขาดวิตามินบี 12 การติดเชื้อซิฟลิสในสมอง การเกิดภูมิคุมกันตอตัวเอง

นํ้าคั่งในโพรงสมอง เนื้องอก หรือเลือด ออกในสมอง

กลุมที่ รักษา หายขาด

3 ขณะกําลังเปนโรคซึมเศรา (depression) อาจมีอาการคลาย โรคสมองเสื่อม (dementia) เชน หลงลืมงายเรียกวา pseudodementia เมื่อไมซึมเศราก็จะหาย

จากยาที่ ใชประจํา บางชนิด

ถาพบวาเกิดจากสาเหตุดังกลาวก็รักษาโรคตนเหตุโดยตรง แตหากไมพบสาเหตุที่รักษาหายขาด ก็คอย มาดูวาเปนโรคอะไรที่อยูใน กลุมไมหายขาด

ซึ่งยังมีโรคอื่นอีก แตพบไดไมบอย 2

หลอดเลือดสมองตีบ (vascular dementia)

โรคที่พบบอยที่สุดในกลุมนี้ ไดแก อัลไซเมอร (Alzheimer’s disease)

ขอแตกตาง ระหวางสมองเสçอมจาก อัลไซเมอรหรือสมองเสçอม ตามอายุโดยธรรมชาติ

เนื่องจากไม สามารถแยกออกได ชัดเจนระหว าง ความจําที่แย ลงจากอายุกับความจําแย ลงจาก อัลไซเมอร โดยเฉพาะในระยะตนๆ ของผูสูงวัย เนื่องจากอาจเริ่มมีปญ หาเรื่องความจํา ซึ่งเปน ไป โดยธรรมชาติ ควรมาพบแพทย ผู เชี่ยวชาญ เพื่อการตรวจวินิจฉัยที่ถูกตอง

การตรวจ

การรักษา

1 2 1 2

การทําคลëน แมเหล็กไฟฟาสมอง MRI (magnetic resonance imaging) หรือ PET (positron emission tomography) scan การตรวจ สมรรถภาพของ สมองโดยละเอียด (neuropsychology test)

รักษาตามสาเหตุ หากสรุปวาเปน โรคอัลไซเมอร แมยังไมสามารถรักษา ใหหายขาดได การรักษาแบบประคับ ประคองโดยการใชยาและการไมใชยา มีสวนสําคัญอยางมากในการเพิ่ม คุณภาพชีวิตทั้งผูสูงวัยและญาติ รวมถึงการคุยปรึกษากับแพทยยัง สามารถทําใหผู ดู แลรับมือกับอาการตา งๆ ไดอยางเหมาะสม ถูกตองและมั่นใจ รักษาโดยใชเครื่องมือชวยกระตุน หรือฝกสมองที่เริ่มเสื่อม (cognitive training)

การซักประวัติ โดยละเอียด

การตรวจ รางกายทาง ระบบประสาท

การตรวจ เลือด

ผลการตรวจขางตนจะสามารถบอกไดคอนขางแมนยํา วาภาวะสมองเสื่อมของผูสูงวัยนั้นเกิดจากสาเหตุใด หรือเปนแคจากอายุที่มากขึ้น หรือแมกระทั่ง อาจเกิดจากโรคซึมเศรา

อาการผิดปกติ ที่ควรมาพบแพทย

การดูแลสุขภาพรางกายและสมอง แนวทางปองกัน

มีอาการดา นพฤติกรรม ความคิดความจํา เปลี่ยนแปลงจากเดิมอยางรวดเร็ว เชน สับสน กระสับกระสาย นอนไมหลับ มีอาการผิดปกติทางระบบประสาทอื่นๆ รวมกับอาการความคิดความจําดวย เชน เดินเซ เดินลําบาก เกร็ง กระตุก

ออกกําลังกาย สมํ่าเสมอ

การพักผอน ใหเพียงพอ

ดëมนํ้ามากๆ การเขาสังคมพบปะ เพëอนหรือญาติบอยๆ

รับประทาน อาหารที่มีประโยชน

ภาวะ สับสนเฉียบพลัน ในผูสูงวัย

ภาวะสับสนเฉียบพลันเปนภาวะ แทรกซอนอยางหนึ่งที่พบบอยใน ผูสูงวัย โดยเฉพาะผูสูงวัยที่กําลัง รักษาตัวเปนผูปวยในโรงพยาบาล

ผูสูงวัยอาจมีอาการแสดงแตกตางกันออกไป แตหากมีหนึ่งหรือหลาย อาการดานลาง ใหสงสัยวาผูสูงวัยอาจมีภาวะสับสนเฉียบพลัน

อาการ แสดงของ

ภาวะ สับสน เฉียบพลัน ในผู สูงวัย

นอนหลับมาก ซึมลงมากกวาปกติ พูดนอยลง

ตëนตัว กระวนกระวาย มากกวาปกติ ไมหลับไมนอน

มองเห็นภาพหลอน อาจเปนบุคคล หรือสิ่งของ

วอกแวกงาย ไมมีสมาธิ กระวนกระวาย

พูดจาไมเปนเรëองราว สับสน หลงวัน เวลา และสถานที่

ภาวะสับสนเฉียบพลันมักเกิดเร็วภายในหลักชั่วโมงหรือหลักวัน โดยอาการจะเปนมากนอยขึ้นลงเปนชวงๆ แลวแตเวลาของแตละวัน โดยมักพบภาวะนี้ในผูสูงวัยมากกวาวัยอื่นๆ

ผูสูงวัยที่มีอายุ

ตั้งแต 65 ปขึ้นไป

ผูที่มีโอกาส เกิดภาวะ สับสน เฉียบพลัน ไดบอย

รับประทานยา หลายชนิดเปนประจํา

มีภาวะสมองเสëอมหรือ โรคทางสมองอëนๆ

มีโรคประจําตัวรุนแรง หรือเจ็บปวยในระยะสุดทาย

เคยมีภาวะสับสน เฉียบพลันมากอน

เขารับการรักษาตัวเปน ผูปวยในอยู ในโรงพยาบาล

มีการมองเห็นหรือ

การไดยินผิดปกติ

สูญเสียความสามารถในการ ทํากิจวัตรประจําวันดวยตนเอง มีปญหาดานการเคลëอนไหว ลุกออกจากเตียง

สาเหตุที่

ในผูสูงวัย กระตุนใหเกิด ภาวะสับสนเฉียบพลัน

ภาวะสับสนเฉียบพลันถือเปนภาวะคอนขางเรงดวนที่ตองไปพบแพทย เนื่องจากเกิดจากความผิดปกติบางอยางของรางกายที่ซอนอยู ไมใช เกิดจากโรคทางจิตเวช สําหรับความผิดปกติทางกายที่สําคัญที่มัก เปนสาเหตุของอาการนี้ ไดแก ไดแก ติดเชื้อในทางเดินปสสาวะและติดเชื้อในปอด ภาวะติดเชื้อ ภาวะติดเชื้อที่พบบอยโดยเฉพาะในผูสูงวัย

ในเลือดที่ไมสมดุล ทองผูก ปสสาวะไมออก หรือภาวะเจ็บปวยทางรางกายอื่นๆ โรคทางรางกายอçนๆ เชน น้ำตาลในเลือดต่ำหรือสูงมาก ภาวะกรดและดาง เกลือแร การใชยาในผูสูงวัย ยาหลายชนิดอาจเปนสาเหตุทำใหผูสูงวัยเกิดภาวะสับสนเฉียบพลันได ความผิดปกติของการทำงานของสมอง เชน ภาวะชัก หรือหลอดเลือดในสมอง โดยเฉพาะกลุมยาที่มีผลตอระบบสมอง โดยหากรับประทานยาหลายชนิดยิ่งมีโอกาสเกิดไดสูง ตัวอยางยาที่เปนสาเหตุ ไดแก ยาลดนํ้ามูก ยาคลายกลามเนื้อ ยาแกปวด ยานอนหลับ

วิธีปองกันภาวะสับสนเฉียบพลัน

วิธีปองกัน “ภาวะสับสนเฉียบพลัน” ในผูสูงวัย โดยไม ใชยา • ดูแลใหดื่มนํ้าและรับประทานอาหารเพียงพอ ปองกันขาดนํ้า-ทองผูก • จัดหองและหาผูดูแลตามที่คุนเคย ไมเปลี่ยนบอย ติดนาฬิกาและปฏิทินชวยรับรูวันเวลา • กระตุนใหทํากิจวัตรและเคลื่อนไหวทุกวัน • พูดคุยเรื่องคุนเคย ใชแวนตา-เครื่องชวยฟงตามความจําเปน • เปดมานรับแสงธรรมชาติ พักผอนใหเพียงพอ หลีกเลี่ยงเสียงดัง • ชวนทํากิจกรรมฝกสมองเบาๆ เชน อานหนังสือ ฟงเพลง • ดูแลดวยความเขาใจ สมํ่าเสมอ และใจที่ออนโยน คือเกราะปองกันภาวะสับสนที่ดีที่สุด

กระดูก พรุน

คือภาวะที่กระดูกทั่วรางกายมีมวลกระดูกลดนอยลงและมีการเสื่อมสลายของเนื้อเยื่อกระดูก จนทําใหก ระดูกเปราะบางและแตกหักงา ยกวา ปกติ เซลลก ระดูกมีทั้งเซลลเ สริมสรา งกระดูกใหม และเซลลทําลายกระดูกเกา โดยกระบวนการของการสรางกระดูกใหมและการทําลายกระดูกเกา เปนกระบวนการที่เกิดขึ้นและดําเนินไปพรอมๆ กันอยางตอเนื่อง ในการเจริญเติบโตของคนเราจะมีการสะสมเพิ่มปริมาณของมวลกระดูกอยูตลอดเวลา เห็นไดจากการที่เด็กโตขึ้นสูงใหญขึ้น การสะสมของมวลกระดูกจะเร็วหรือชาตางกันใน แตละชวงอายุ ในชวงกอนเขาสูวัยรุนจะมีการเจริญและสะสมมวลกระดูกมากและเร็วที่สุด หลังจากนั้นการสะสมของมวลกระดูกจะเริ่มชาลง จนเมื่อเขาสูชวงที่เปนผูใหญเต็มที่อายุ 25-30 ป¢ การสะสมของมวลกระดูกจะหยุดลง มวลกระดูกจะคงที่อยูเ ชน นั้นชว งเวลาหนึ่ง จนถึงชวงอายุประมาณ 35-40 ป¢ ระดับมวลกระดูกจะเริ่มลดลงอยางชาๆ ประมาณ รอยละ 0.5-1 ตอป¢ทั้งในเพศหญิงและเพศชาย แตในเพศหญิงภาวะหมดประจําเดือน จะเปนตัวเรงทําใหเกิดการสูญเสียมวลกระดูกเร็วขึ้นถึงรอยละ 3-5 ตอป¢

สาเหตุของโรค กระดูกพรุน

ขาดแคลเซียม โดยเฉพาะชวงวัยเด็กและวัยหนุมสาว ทําใหกระดูกสรางไมเต็มที่ กรรมพันธุ หากครอบครัวมีประวัติ

ขาดวิตามินดี ทําใหการดูดซึมแคลเซียม ไมมีประสิทธิภาพ

ขาดการเคลçอนไหว/ ออกกําลังกาย

สาเหตุ ของ โรคกระดูก พรุน

โรคกระดูกพรุน ความเสี่ยง จะเพิ่มขึ้น การใชยา/การรักษา เชน สเตียรอยด ยาละลาย ลิ่มเลือด การฉายรังสีหรือ เคมีบําบัด

รับประทานอาหาร แคลเซียมตํ่า ตอเนื่อง ตั้งแตวัยหนุมสาวถึงวัยชรา โดยเฉพาะในผูสูงวัยหรือ ผูที่นอนพักฟ£¤นนานๆ

ฮอร โมนลดลง ในหญิงวัยหมดประจําเดือน และชายวัยทอง

สูบบุหรี่และ ดçมสุราเปนประจํา ทําใหการดูดซึมแคลเซียมลดลง การไดรับคาเฟอีน

จากกาแฟ ชา นํ้าอัดลม สงผลใหกระดูกเสื่อมงาย

จะทราบไดอยางไรวาเปน โรคกระดูกพรุน

เนื่องจากโรคกระดูกพรุนมักไมแสดงอาการจนกวาจะเกิดกระดูก หัก จึงควรทราบวามีปจจัยเสี่ยงอะไรบางที่ทําใหเกิดโรคกระดูก พรุน ทั้งนี้มีปจจัยเสี่ยงอยู 2 ประเภท คือ ปจจัยเสี่ยงที่ปรับเปลี่ยน ไดและปจจัยเสี่ยงที่ปรับเปลี่ยนไมได ผูที่มีปจจัยเสี่ยงหลายปจจัย มีโอกาสสูงที่จะเปนโรคกระดูกพรุนและมีโอกาสสูงที่จะเกิดกระดูก หักจากโรคกระดูกพรุน

ปจจัยเสี่ยงที่มีความสัมพันธกับการเกิดภาวะกระดูกพรุน

ปจจัยเสี่ยงที่ ปรับเปลี่ยนได

• มีอายุมาก (ตั้งแต 65 ป¢ขึ้นไป) • เปนเพศหญิง • เปนผูหญิงผิวขาว ชาวเอเชีย • หมดประจําเดือนเร็วกอนอายุ 45 ป¢ • มีโครงรางเล็ก • มีภาวะขาดฮอรโมนเอสโตรเจนกอนเขาสู วัยหมดประจําเดือน • มีพยาธิสภาพตองผาตัดเอารังไขออกกอน วัยหมดประจําเดือน ปจจัยเสี่ยงที่ ปรับเปลี่ยนไม ได

• รับประทานอาหารแคลเซียมไมเพียงพอ • ไมคอยไดออกกําลังกาย • สูบบุหรี่เปนประจํา • ดื่มสุราปริมาณมากเปนประจํา • ดื่มกาแฟปริมาณมากเปนประจํา • มีภาวะขาดฮอรโมนเอสโตรเจนกอนเขาสูวัย หมดประจําเดือน • มีดัชนีมวลกายตํ่ากวา 19 กิโลกรัม/ ตารางเมตร

การวินิจฉัยโรคกระดูกพรุน

แพทยจะวินิจฉัยโรคกระดูกพรุนโดยทําการทดสอบที่เรียกวา bone mineral density test ซึ่งเปน การตรวจวัดความหนาแนนของมวลกระดูก สามารถวินิจฉัยโรคกระดูกพรุนโดยตรงและไดผลถูกตองแมนยํา การทําทดสอบนี้ซํ้าๆ ในชวงระยะเวลาหนึ่งจะสามารถบอกไดถึงอัตราการสูญเสียสารแรในกระดูกหรือ อัตราของการไดรับสารแรกลับคืน ผลของการตรวจจะไดออกมาเปนตัวเลขที่มีความหมายดังนี้ • T-score เทากับ 0.0 คือ คาเฉลี่ยปกติโดยทั่วไปสําหรับผูใหญ • T-score อยูระหวาง -1.0 ถึง +1.0 หมายถึงผลปกติ • T-score อยูระหวาง -1.0 ถึง -2.5 หมายถึงมีภาวะกระดูกบางผิดปกติแตยังไมนับวากระดูกพรุน • T-score นอยกวา -2.5 หมายถึงเปนโรคกระดูกพรุน การดําเนินของโรค การดําเนินของโรคกระดูกพรุนจะเปนแบบคอยเปนคอยไป ซึ่งหากทราบตั้งแตระยะแรกเริ่มก็สามารถชะลอหรือ ปองกันไมใหกระดูกพรุนมากขึ้นได แตเนื่องจากโรคกระดูกพรุนสวนใหญไมมีอาการใดๆ ปญหาที่พบคือผูปวย จะมาพบแพทยเมื่อกระดูกหักแลว ซึ่งหมายถึงมีการดําเนินโรคไปมากพอสมควรแลวนั่นเอง การแปลผลการตรวจวัดความหนาแนนของมวลกระดูก

ผลจากการเปนโรคกระดูกพรุน โรคกระดูกพรุนอาจไมใ ชโ รคที่เปน สาเหตุแหง การเสียชีวิตโดยตรง แตเ ปน จุดเริ่มตน ของโรคที่จะตามมาอีกหลาย โรคโดยเฉพาะกระดูกหัก จากขอมูลของคนไทยพบวาภายหลังจากที่กระดูกสะโพกหัก ผูปวยประมาณ 1 ใน 6 มักเสียชีวิตภายในป¢แรก และจากการติดตามผูปวยกระดูกสะโพกหักเปนเวลา 5 ป¢ พบวากระดูกสะโพกหักเปน สาเหตุที่ทําใหอัตราการเสียชีวิตของผูปวยสูงถึงประมาณรอยละ 30 ของผูปวยทั้งหมด เพราะเมื่อกระดูกพรุน และเกิดกระดูกหักตามมา โดยเฉพาะกระดูกสะโพก ผูปวยจะเดินไมไดและเกิดภาวะแทรกซอนตางๆ ตามมา คุณภาพชีวิตก็ลดลง เปนภาระตอผูดูแล เพราะฉะนั้นผูที่มีปจจัยเสี่ยงชัดเจนจึงควรใหความสนใจกับโรคกระดูก พรุนและหาวิธีการปองกันตั้งแตยังไมเกิดโรค การรักษาโรคกระดูกพรุน มี 2 แนวทาง ซึ่งควรใชรวมกันไดแก

การรักษาดวยยา ปจจุบันยาที่ใชรักษาโรคกระดูกพรุนมีหลายชนิด เชน ยาตานการสลายกระดูก (Anti-Resorptive Drug) ยาเพิ่มการสรางกระดูก (Bone Forming Agent) และยาที่ออกฤทธิ์ทั้งตานการสลายกระดูกและเพิ่มการสรางกระดูก และการใหแรธาตุ เสริมตางๆ การรักษาโรคกระดูกพรุนจําเปนตองรับการรักษาเปนระยะเวลานาน ผูที่พบวามีโรคกระดูกพรุนควรปรึกษาแพทยเพื่อเลือกการรักษาที่เหมาะสมและ ติดตามผลการรักษากับแพทยเปนระยะ

การรักษาโดยไม ใชยา ไดแก

การออกกําลังกาย โดยการลงนํ้าหนักและมีการใช แรงตาน เชน วิ่งเหยาะ เดินสลับวิ่ง เตนแอโรบิก เดินขึ้น บันได ยกนํ้าหนัก วอลเลยบอล ฟุตบอล บาสเกตบอล กระโดดเชือก เปนตน ในกรณีผูสูงวัยไมควรวิ่งหรือ เลนกีฬาหนักๆ แตควรออกกําลังกายที่เบาลง ไดแก เดินเร็วๆ เดินขึ้นบันได รํามวยจีน รําจี้กง รําไทจี๋

รับประทานอาหารที่มีแคลเซียม ตามคําแนะนํา ของกรมอนามัย โดยใหไดแคลเซียม 1,000 มิลลิกรัม ตอวัน สําหรับผูที่มีอายุนอยกวาหรือเทากับ 50 ป¢ และ 1,200 มิลลิกรัมตอวันสําหรับผูที่มีอายุ 51 ป¢ขึ้นไป หากไมสามารถรับประทานอาหารที่มีแคลเซียมได มากพอ ก็ใหรับประทานยาเม็ดแคลเซียมแทน หรือรับประทานผลิตภัณฑเสริมแคลเซียม

การ ปองกัน โรค กระดูก พรุน

และควรออกกําลังกายครั้งละอยางนอย 30 นาที สัปดาหละ 3 ครั้งเปนอยางนอย

รับแสงแดดอยางพอเพียงเพçอให ผิวหนังสรางวิตามินดี ซึ่งจะชวยใหลําไส ดูดซึมแคลเซียมได มีรายงานวาการรับแสงแดด เพียง 30 นาที ผิวหนังจะสามารถสรา งวิตามินดี ใหกับรางกายไดถึง 200 ยูนิต โดยเวลาที่ เหมาะสม คือ 8.00-10.00 น. และ 15.00-17.00 น. หรืออาจตองรับประทาน วิตามินดีเสริมตาม

ปรับสิ่งแวดลอม เพื่อลดโอกาสการหกลม เชน เก็บสายไฟไมใหเกะกะตามพื้นเพื่อ มิใหสะดุดสายไฟ เช็ดพื้นที่เป¢ยกนํ้าทันที ติดแผนยางกันลื่นในพื้นหองนํ้า ติดแสงไฟ เปลี่ยนแวนสายตาหากมองภาพไมชัด

หลีกเลี่ยงการใชยาที่เปนปจจัยเสี่ยงตอ โรคกระดูกพรุน เชน ยาสเตียรอยด ยาหมอ ยาชุด

ลดพฤติกรรมที่เปนปจจัยเสี่ยงตอโรค กระดูกพรุน ปรับวิถีชีวิตใหมีกิจกรรมการเคลื่อนไหว ทางกาย เชน การเดินขึ้นบันไดแทนการใชลิฟต

ควบคุมโรคเรื้อรัง ที่เปน ปจ จัยเสี่ยงตอ โรคกระดูกพรุน

ในผูสูงวัยและ การหกลม แนวทางการปองกัน ปญหาการทรงตัวและการหกลมพบไดบอยในผูสูงวัย ผลจากการหกลมนําไปสูการเจ็บปวย กระดูกหัก พิการ ทําใหสูญเสียความสามารถในการดําเนินชีวิตและเสียชีวิตได ปจจัยเสี่ยงของการหกลม สามารถแบงไดเปน 2 กลุม ดังนี้

1 ปจจัยเสี่ยง ภายในรางกาย

เปนปจจัยที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของรางกาย

ปจจัยเสี่ยง ภายนอกรางกาย ระดับพื้นที่ไมเทากัน แสงสวางไมเพียงพอ ไมมีราวจับ การจัดวางสิ่งของไมเปนระเบียบ การใชเครื่องใช ในบานไมเหมาะสม การสวมรองเทาขนาดไมพอดีกับเทา เปนตน ไดแก สิ่งแวดลอมทั้งจากภายในบานและภายนอกบาน เชน พื้นลื่น 1.5 ผลขางเคียงจากการรับประทานยา เชน กลุมยาลดความดันโลหิต ยานอนหลับ ยาตานอาการ ซึมเศรา เปนตน • โรคของระบบหัวใจและระบบไหลเวียนโลหิต เชน ความดันโลหิตตกเมื่อลุกขึ้นยืนจากทานั่งหรือนอน ทําใหมีอาการวูบหมดสติ หรือเวียนศีรษะ • โรคทางสมอง เชน ภาวะสมองเสื่อม โรคพารกินสัน หรือเสนเลือดสมองตีบหรือแตก ทําใหอาจมี อาการแขนขาออนแรง สงผลตอการเคลื่อนไหวและการทรงตัว • โรคทางรางกายอื่นๆ การเขารับการรักษาตัวเปนผูปวยในโรงพยาบาล หรือการเจ็บปวยอยาง เฉียบพลันที่จําเปนตองใชระยะเวลาในการพักฟ£¤น 1.1 การเปลี่ยนแปลงดานสายตา เชน สายตายาว มองไมชัด 1.2 การเปลี่ยนแปลงของระบบกลามเนื้อและกระดูก มีความเสื่อมของขอตอ เอ็น ทําใหมีขอจํากัดการเคลื่อนไหว 1.3 การเปลี่ยนแปลงของระบบทางเดินปสสาวะ สงผลใหผูสูงวัยถายปสสาวะบอยในเวลากลางคืน ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงในการหกลมได 1.4 ปจจัยที่เกิดจากความเจ็บปวย ตัวอยางเชน

2 1

ผลของการหกลม

2 4

กระดูกหัก พบมากบริเวณขอสะโพก กระดูกสันหลัง และกระดูกขอมือหักในผูสูงวัย ไมสามารถเคลéอนไหวได (immobility) ตองนอนอยูบนเตียงนานๆ อาจสงผลใหเกิดการ ติดเชื้อในทางเดินปสสาวะ ภาวะปอดบวม หรือ แผลกดทับไดงาย

การบาดเจ็บที่ศีรษะ สงผลใหมีเลือดออก ในศีรษะทั้งในสมองและใตเยื่อหุมสมอง กลัวการหกลม สงผลใหผูสูงวัยไมกลาเดิน/ ไมกลาออกนอกบาน สูญเสียความมั่นใจ หดหู ซึมเศรา จนอาจนําไปสูความเสื่อมถอยของความ สามารถในการทําหนาที่ (functional decline)

การปองกัน การหกลม ในผูสูงวัย

ปจ จัยเสี่ยงที่เปน สาเหตุของการหกลม ในผูสู งวัยมีหลายระบบ ที่เกี่ยวของ ดังนั้น การปองกันการหกลมจึงเปนสิ่งที่ดีที่สุด ซึ่งสามารถกระทําไดดังตอไปนี้

1 ประเมินและคนหาปจจัยเสี่ยงที่อาจเปนสาเหตุใหเกิดการหกลม และดําเนินการแก ไข เชน หองนอนควรอยูชั้นลางเพื่อความสะดวกในการเขาถึงโดยไมตองขึ้น-ลงบันได และควรอยูในตําแหนง ที่มองเห็นและเขาถึงหองนํ้าไดสะดวก พื้นหองนํ้าควรมีผิวสัมผัสที่หยาบและควรมีราวจับเพื่อความปลอดภัย และปองกันการลื่น ควรมีแสงสวางภายในบานและบริเวณทางเดินอยางเพียงพอ เปนตน 2 การสงเสริมสุขภาพของผูสูงวัยโดยการออกกําลังกาย เนนการบริหารกลามเนื้อขาใหแข็งแรง และเพิ่มความสามารถในการทรงตัว เชน การออกกําลังกายแบบไทเก©ก เปนตน 3 ประเมินการใชยา ไดแก ยานอนหลับ ยาคลายเครียด ยาแกแพ และยาแกปวด อาจกอใหเกิดอาการ ขางเคียง เชน เวียนศีรษะ งวงซึม สับสน เพิ่มความเสี่ยงตอการหกลมไดงายขึ้น การใชยาในผูสูงวัยควร ใชอยางระมัดระวังเทาที่จําเปนและอยูภายใตการควบคุมดูแลของแพทย 4 รองเทาที่เหมาะสมกับผูสูงวัย ใสแลวเดินสบาย ไมเสี่ยงลม ควรเลือกดังนี้ • รองเทาสนเตี้ยและขอบมน พื้นรองเทาควรมีดอกยางเพื่อใหพื้นรองเทา สามารถเกาะติดกับพื้นไดดีขึ้น ปองกันการลื่นหกลม • รองเทาหุมสน โดยสวนที่หุมสนและขอเทาควรมีความแข็งพอสมควร เพื่อเปนการพยุงขอเทา ทําใหทรงตัวไดดีขึ้น

• รองเทาหนากวาง เพื่อทําใหนิ้วเทาสามารถเคลื่อนไหวไดสะดวก • พื้นรองเทาดานหนาควรเชิดขึ้นจากพื้นเล็กนอย เพื่อใหเดินไดมั่นคง และปองกันการสะดุดเทาตัวเอง • รองเทาควรปรับขนาดได เชน รองเทาผาใบ หรือรองเทาที่มีสายคาด เพื่อสามารถปรับขนาดใหเหมาะสมสําหรับเทาของผูสูงวัย 5 อุปกรณชวยเดิน หมายถึง อุปกรณที่นํามาชวยในการพยุงรางกาย เพื่อใหสามารถเดินไดดีขึ้น ซึ่งเปนอุปกรณที่ชวยปองกันการหกลม ในผูสูงวัย โดยเฉพาะผูสูงวัยที่มีปญหาในการควบคุมการทรงตัว มีอาการออนแรงของกลามเนื้อแขนและขา และมีปญหาในการเดิน ตัวอยางของอุปกรณชวยเดิน ไดแก ไมเทา วอลกเกอร วอลกเกอร ที่มีลอดานหนา หรือวอลกเกอรที่นั่งได

ภาวะ

ในผูสูงวัย กลามเนื้อพรอง ภาวะกลามเนื้อพรอง (sarcopenia) หมายถึง ภาวะที่มวลกลามเนื้อและ ความแข็งแรงของกลามเนื้อลดลงตามวัยอยางตอเนื่อง ภาวะนี้จัดเปนหนึ่งใน กลุมอาการผูสูงวัย (geriatric syndrome) ที่พบไดบอย โดยมีรายงานวา พบภาวะกลามเนื้อพรองไดประมาณเกือบ 1 ใน 3 ของผูสูงวัยทั่วไป และ ประมาณครึ่งหนึ่งของผูสูงวัยอายุ 80 ป¢ขึ้นไป

อายุที่มากขึ้น เมื่ออายุมากขึ้น มวล กลามเนื้อจะลดลงตามธรรมชาติ ทําใหกลามเนื้อออนแรง

ภาวะทุพโภชนาการหรือโรคอวน การขาด สารอาหารบางประเภท (เชน ขาดวิตามินดี) ทําใหกลามเนื้อออนแอลงได ขณะ เดียวกันผูสูงวัยที่มีภาวะนํ้าหนักเกิน หรือโรคอวนก็อาจมีไขมันแทรก

สาเหตุและ ปจจัยเสี่ยง ของภาวะ กลามเนื้อ พรอง

การไมคอยเคลื่อนไหวหรือ ขาดการออกกําลังกาย ทําใหมวลกลามเนื้อลดลง กลามเนื้อฝอลีบและ ออนแรงลง

ในเนื้อกลามเนื้อมากขึ้นและ สูญเสียกลามเนื้อคุณภาพดี ไดเร็วกวาปกติ

การรับประทานโปรตีนไมเพียงพอ หากรา งกายไดรั บโปรตีนหรือสารอาหาร ที่จําเปนไมเพียงพอจะสงผลใหรางกาย ซอมแซมหรือสรางกลามเนื้อใหมไดนอย ผูสูงวัยมักเผชิญปญหาเรื่องฟน การยอย หรือความอยากอาหารลดลง ทําใหไดรับโปรตีน ไมพอเพียงตอความตองการ

โรคประจําตัวเรื้อรังหลายโรค เชน เบาหวาน โรคหัวใจ โรคปอด เรื้อรัง โรคไตเรื้อรัง หรือโรคมะเร็ง อาจเพิ่มความเสี่ยงใหมวลกลามเนื้อ ลดตํ่าเร็วกวาปกติ

อาการและผลกระทบของภาวะกลามเนื้อพรอง

ชวงเริ่มแรกของภาวะกลามเนื้อพรอง ผูสูงวัยบางรายอาจยังไมทันสังเกตความผิดปกติชัดเจน แตเมื่อภาวะนี้ เปนมากขึ้น อาการสําคัญที่มักพบ ไดแก ความแข็งแรงของกลามเนื้อลดลง ลุกขึ้นจากเกาอี้ลําบาก เดินชาลง ยืนนานๆ หรือเดินนานๆ ไมค อ ยไดเ หมือนเดิม การทรงตัวไมดี ลม เสียหลักไดง า ย นํ้าหนักลดโดยไมไ ดตั้ งใจ ซึ่งในระยะยาวอาจสงผลกระทบตอสุขภาพ เชน เพิ่มความเสี่ยงตอการหกลมและกระดูกหัก เพิ่มโอกาสการ เจ็บปวยที่ตองนอนโรงพยาบาลเพิ่มขึ้น และเพิ่มความเสี่ยงตอการเสียชีวิตจากโรคหรือภาวะแทรกซอนอื่นๆ ในผูสูงวัยไดมากขึ้นดวย

การวินิจฉัยภาวะ สามารถตรวจวิเคราะหไดหลายแบบ ตัวอยางเชน กลามเนื้อพรอง

การวัดมวลกลามเนื้อสามารถทําไดหลายวิธี เชน การวิเคราะหความตานทานไฟฟา BIA (bioelectrical impedance analysis) ซึ่งเปนเครื่องมือที่ใชกระแสไฟฟาออนผานรางกาย เพื่อคํานวณสัดสวนกลามเนื้อกับไขมัน

การวัดแรงบีบมือ ใชเครื่องมือ hand grip dynamometer บีบวัดแรงมือ ซึ่งคาแรงบีบมือ ตํ่ากวาเกณฑมาตรฐานบงชี้ถึงแรงกลามเนื้อ ทั้งรางกายที่ลดลง

การออกกําลังกาย ถือเปนวิธีที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการปองกันและ บรรเทาภาวะกลามเนื้อพรอง โดยเฉพาะการ ออกกําลังกายแบบตานแรงหรือฝก ความแข็งแรงกลา มเนื้อ (resistance/ strength training) เชน

โภชนาการที่ดีและการรับประทาน โปรตีนที่เพียงพอ นอกจากการรับประทานอาหารครบ 5 หมูแลว จําเปนตองรับประทานโปรตีนใหเพียงพอ โดยปริมาณโปรตีนที่แนะนําคือประมาณ 1.0-1.3 กรัมตอนํ้าหนักตัว 1 กิโลกรัม ตอวัน (เชน ผูสูงวัยหนัก 60 กิโลกรัม ควรไดโปรตีนประมาณ 60-78 กรัมตอวัน)

การยกนํ้าหนัก การใชยางยืด การลุกนั่งจากเกาอี้ เปนตน

แนวทาง ปองกัน การรักษา และ การ

การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เสี่ยงและดูแลสุขภาพทั่วไป หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่และการดื่ม แอลกอฮอล เนื่องจากสงผลเสียตอ กลามเนื้อและสุขภาพโดยรวม ควบคุมและรักษาโรคเรื้อรังที่เปนอยู

การเสริมวิตามินดี ในผูสูงวัยที่มีภาวะขาดวิตามินดี มีความสัมพันธกับมวลกลามเนื้อ และความแข็งแรงของกระดูก โดยผูสูงวัยสามารถรับวิตามินดี จากแสงแดด อาหาร (เชน ปลา ที่มีไขมันสูง ไขแดง นม) หรือ รับประทานวิตามินเสริมตาม คําแนะนําของแพทย

เชน เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคขอ ใหมีอาการคงที่ เพราะโรคเหลานี้หากควบคุมไมดีจะเรงใหกลามเนื้อ เสื่อมลงไดเร็วขึ้น นอกจากนี้ ควรพักผอนใหเพียงพอ ลดความเครียด และกระตุนใหผูสูงวัยทํากิจกรรมเคลื่อนไหว ตามความเหมาะสมในชีวิตประจําวัน (เชน ทําสวน เดินเลน ทํางานบานเบาๆ) เพื่อใหรางกายไดใชงานกลามเนื้ออยูเสมอ

ภาวะ กลืนลำบาก ในผูสูงวัย

เมื่ออายุมากขึ้น การกลืนอาหาร โดยไมสําลักอาจกลายเปนเรื่อง ที่ยาก ซึ่งอาจเกิดจากปจจัย เหลานี้อยางใดอยางหนึ่งหรือ หลายปจจัยรวมกัน ไดแก

• ปากแหงและการหลั่งนํ้าลายลดลง ซึ่งมักเปนผลขางเคียงจากยา ที่ใชในผูสูงวัย • ฟนไมดี ไมมีฟน หรือฟนปลอมที่ไมพอดี • กลามเนื้อการกลืนออนแอลงเมื่อผูสูงวัยมีรางกายที่ออนแอลง • ระบบประสาทควบคุมการกลืนอาหารผิดปกติจากภาวะตางๆ เชน โรคหลอดเลือดสมอง โรคสมองเสื่อม หรือโรคพารกินสัน • โรคกรดไหลยอน (gastroesophageal reflux disease (GERD))

ปญหาการกลืนอาจทําใหผูสูงวัยรับประทานอาหารนอยลง สงผลใหนํ้าหนักตัวลดลงและขาดสารอาหาร ซึ่งวงจรนี้มักแยลงเนื่องจากกลามเนื้อการกลืนที่ออนแอลง กระบวนการกลืนที่บกพรองอาจนําไปสูการ สําลักอาหารเขาไปในทางเดินหายใจหรือปอด บางครั้งการสําลักนี้อาจเปนแบบเงียบหรือเล็กนอย ซึ่งทําใหเกิดการมีเสมหะเรื้อรัง หรืออาจทําใหปอดอักเสบจากการสําลักในปริมาณมาก จนอาจ ทําใหตองรักษาตัวในโรงพยาบาลหรือแมกระทั่งเสียชีวิต

รูสึกเหมือนมี บางอยางติดในลําคอ หรือกลืนลําบาก อาหารสะสมอยู ใน กระพุงแกมขณะ รับประทานอาหาร

กระแอมบอย

ผูสูงวัย ที่เริ่มมีปญหา การกลืน อาหาร อาจมีอาการ ดังตอไปนี้

เสียงที่ฟงดูเหมือน มีนํ้าหรือเสียงไม ใส

ไอหรือแนนหนาอก โดยเฉพาะหลัง รับประทานอาหาร

นํ้าลายไหลหรือ ควบคุมนํ้าลายลําบาก

หากผูสูงวัยสงสัยวาอาจมีอาการดังกลาวขางตน ควรปรึกษาแพทย เนื่องจากการแกไขสาเหตุบางประการ เชน การจัดการสุขภาพฟน การลดยาที่ทําใหปากแหง หรือการรักษากรดไหลยอน อาจชวยใหดีขึ้น แพทยอาจสงตอ ใหผูสูงวัยเขารับการประเมินและบําบัดการกลืนโดยนักกิจกรรมบําบัด ซึ่งสามารถใหคําแนะนําที่เหมาะสม เกี่ยวกับเทคนิคตางๆ เพื่อชวยลดความเสี่ยงตอการสําลัก รวมถึงการออกกําลังกายเพื่อเสริมสรางความ แข็งแรงและกระตุนกลามเนื้อการกลืน

เมื่อผูสูงวัยเริ่มมีความเสี่ยงตอการสําลักอาหาร สิ่งที่มักทําใหสําลักไดงายคือนํ้าและของเหลวใส ดังนั้นจึงแนะนําใหทําของเหลวใหขนขึ้น โดยใชสารใหความขนหนืดหรือทางเลือกอื่น เชน นํ้าขาวหรือ นํ้าขาวบารเลย รวมถึงปรับลักษณะเนื้อสัมผัสของอาหารตามความสามารถในการกลืน เชน ปรับเปนลักษณะบดหรือป«น ซึ่งนักกิจกรรมบําบัด รวมกับแพทยเฉพาะทางดานผูสูงวัยและนักกําหนด อาหารสามารถใหคําแนะนําในเรื่องนี้ได เพื่อใหมั่นใจวาผูสูงวัยจะไดรับพลังงานและสารอาหารตาม ความตองการอยางเหมาะสม

วิธีการลดความเสี่ยง ตอการสำลัก ในผูที่มีการกลืนลำบาก

เชน

ไมควรมีสิ่งรบกวนในระหวาง รับประทานอาหาร เชน โทรทัศน หรือการสนทนา ใชชอนขนาดเล็กลงหรือชอนชา เพéอควบคุมปริมาณการตัก ใหนอยลง หรือจิบนํ้าจาก แกวเล็ก เพéอจํากัด ปริมาณการดéม

นั่งตัวตรง 90 องศา กมศีรษะลงมาเล็ก นอยระหวางกลืน

เคี้ยวอาหารอยางชาๆ และละเอียดกอนกลืน

ใชชอนสําหรับตักของเหลวที่ขน ไมแนะนําใหดéมดวยหลอด แตหากตองการ ใชหลอด ใหเลือกเปนหลอดตัดสั้นและ ใหมีของเหลวในถวยครั้งละนอยๆ

ใชเทคนิคการกลืน 2 ครั้ง เชน หลังกลืนอาหารแลวใหกลืนนํ้าลาย ซํ้าอีก 1-2 ครั้ง เพéอใหแน ใจวาอาหาร เคลéอนออกจากปากและคอทั้งหมดแลว กอนตักรับประทานคําตอไป ผูสูงวัยอาจกลืนยาเม็ดหรือยาแคปซูล ขนาดใหญ ไดยาก ควรปรึกษาแพทย หรือเภสัชกรวาสามารถบดยาและ ผสมลงในอาหารหรือของเหลวที่มี

หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหาร ดéมนํ้า ขณะที่ เหนéอย ควรพักใหรางกายพรอมกอนรับประทาน

อาหารนํ้าบางประเภท เชน ขาวตม กวยเตี๋ยว ควรตักรับประทานแยกสวน

ที่ขาวและนํ้าซุปออก หรือรินนํ้าซุปออก กอนรับประทาน

ความขนไดหรือไม หรือมียาใน รูปแบบอéน เชน ยานํ้าหรือไม

การนอนไมหลับ ในผูสูงวัย

อาการนอนไมหลับเปนปญหาที่พบไดบอยในผูสูงวัย และอาจเปนตนเหตุของ ความทุกขทรมานที่อาจนําไปสูภาวะแทรกซอนดานสุขภาพอื่นๆ ผูปวยจํานวน มากจําเปนตองพึ่งพายานอนหลับจนขาดไมได ซึ่งอาจสงผลกระทบตอความ ทรงจําและอารมณในระยะยาว

เมื่อเริ่มเขาสูวัยชรา สมองจะเสื่อมลงเชนเดียวกับอวัยวะสวนอื่นๆ ในรางกาย และสามารถสงผลตอการนอนหลับ ของผูสูงวัยดังตอไปนี้ • ระยะเวลาและคุณภาพการนอนหลับลดลง • ใชเวลานานขึ้นหลังจากเขานอนกวาจะสามารถนอนหลับได • ชว งระยะที่หลับแบบตื้น (ตอนที่กําลังเคลิ้มแตยั งไมห ลับสนิท) จะยาวขึ้น ขณะที่ชว งระยะที่หลับลึกลดลง หรืออาจไมมี เลย • ตื่นขึ้นกลางดึกบอยๆ ดังนั้น แมผูสูงวัยจะมีสุขภาพดีทั้งกายและใจ แตอาจประสบปญหาการนอนหลับที่ลดลงหรือนอนหลับยาก มีขอสังเกต คือแมผูสูงวัยอาจรูสึกวาตนเองนอนไมหลับ แตชวงกลางวันมักไมมีอาการงวงแตอยางใด 1 การเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติของสมองจากอายุที่มากขึ้น สาเหตุของการนอนไมหลับในผูสูงวัย แบงออกไดเปน 2 สาเหตุใหญๆ คือ

2 ปจจัยที่อาจทําใหมีปญหาการนอนหลับ ไดแก

ยา • ยาบางชนิด โดยเฉพาะยารักษาโรคลมชักหรือพารกินสัน รวมถึงสวนผสมของยา เชน แอลกอฮอลและอนุพันธ ของฝ«นในยานํ้าแกไอ อาจรบกวนการนอน • ผูที่ใชยานอนหลับมาเปนเวลานาน อาจนอนหลับยาก ความเจ็บปวด ทําใหรบกวนการนอน เชน • ความผิดปกติของกระดูกและ

โรคที่ทําใหปสสาวะบอย

เชน เบาหวาน ตอมลูกหมากโต หรือการใชยาขับปสสาวะ ทําใหตองตื่นกลางคืนบอย

ปจจัย ที่ทําให นอนไมหลับ ในผูสูงวัย

สมองเสçอมและซึมเศรา ทําใหวงจรการนอนผิดปกติ อาจสับสนเวลาระหวางกลางวัน

ขออักเสบที่เกิดกับขอเขาหรือคอ ทําใหเกิดอาการเจ็บปวดเรื้อรัง

และกลางคืน นอนกลางคืน ไมตอเนื่อง ตื่นกลางดึก และ นอนตอไมได

• ปญหาทางเดินอาหาร เชน อาหารไมยอย กรดไหลยอน แนนทอง ทองผูก

ปญหาการหายใจผิดปกติขณะหลับ ภาวะหยุดหายใจจากการอุดกั้นทางเดินหายใจ ทําใหตื่นบอย ควรรักษาดวยการใชเครื่อง CPAP (continuous positive airway pressure) เพื่อใหหายใจสะดวกและนอนตอเนื่อง คําแนะนํา: ควรปรึกษาแพทยเพื่อตรวจหาสาเหตุที่แทจริงและรับการรักษาที่เหมาะสม

ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้นมักพบในเพศชาย ผูที่มีนํ้าหนักมาก และผูสูงวัย ผูปวยภาวะหยุดหายใจ ขณะหลับจากการอุดกั้นมักได ผลดีจากการรักษาด วยเครื่องอัดอากาศแรงดันบวก (continuous positive airway pressure (CPAP)) การรักษานี้จะชวยใหทางเดินหายใจเปดดวยแรงดันตอเนื่องของอากาศไหลผาน หนากากที่สวมเขากับจมูกของผูปวยในขณะหลับ เนื่องจากสาเหตุของการนอนไม หลับมีหลายประการดังที่กล าวมาแล วข างต น ผู ป วยจึงจําเป นต องได รับการ ซักประวัติการเจ็บป วย ประวัติการนอน และการตรวจร างกายจากแพทย โดยละเอียดเพื่อหาสาเหตุที่แท จริง ของการนอนไมหลับในผูปวยแตละราย

เทคนิคเพçอ ใหหลับสบาย ควรปฏิบัติดังนี้

หลีกเลี่ยงการงีบชวงกลางวัน หากงีบหลับ พยายามงีบใหนอยกวา 1 ชั่วโมง ไมควรงีบหลัง 15.00 น.

หลีกเลี่ยงการดéมสุรา หรือเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล เครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เชน กาแฟ โดยเฉพาะในชวงเย็น

หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารมื้อหนักกอนนอน การดื่มนมหรือเครื่องดื่มอุนๆ กอนนอนชวยให นอนหลับไดดีขึ้น เพิ่มกิจกรรมทางกายหรือการออกกําลังกายในชว ง เวลากลางวันใหมากขึ้น หลีกเลี่ยงการออกกําลังกาย อยางหนักภายใน 6 ชั่วโมงกอนเขานอน ถาผูสูงวัยไมมีอาการงวงนอนเมื่อถึงเวลาเขานอนและ ไมสามารถนอนหลับได ควรลุกขึ้นทํากิจกรรมอéนๆ แทนการนอนอยูบนเตียง

หากมีปญหาปสสาวะเวลากลางคืนบอยๆ หลีกเลี่ยง การดéมนํ้ามากเกินไปในชวงเวลา 4-5 ชั่วโมงกอน ถึงเวลาเขานอน ควรจิบนํ้าทีละนอย รักษาตารางเวลา ในการทํากิจกรรมอยางสมํ่าเสมอ เชน การรับประทานอาหาร การรับประทานยา งานบาน การออกกําลังกาย การนอนใหตรงเวลา เพื่อชวยปรับสมดุลของนาฬิกาชีวิต สรางบรรยากาศในหองนอน ใหเหมาะสม คือ เงียบ สงบ และอุณหภูมิอยูในระดับที่สบาย

ฝกการทําสมาธิเพéอใหจิตใจสงบ

ไมควรซื้อยานอนหลับมารับประทานเอง การรักษาภาวะการนอนไมหลับในผูสูงวัย ควรอยูในการดูแลของแพทยอยางใกลชิด

ปญหาระบบ ทางเดิน ปสสาวะ ในผูสูงวัย ผูสูงวัยมักประสบปญหาที่เกี่ยวของ กับระบบทางเดินปสสาวะ ซึ่งอาจ แตกตางกันระหวางผูชายและผูหญิง

• การกลั้นปสสาวะไมอยูทันทีที่ปวดปสสาวะ (urge incontinence) คือ การควบคุมกระเพาะ ปสสาวะไดยากในทันทีที่รูสึกปวดปสสาวะ ซึ่งนําไปสู การปสสาวะบอย เนื่องจากไมสามารถกักเก็บปสสาวะ ปริมาณมากไดในแตละครั้ง ผูสูงวัยทั้งผูหญิงและผูชาย อาจประสบปญหานี้ในระดับตางๆ กัน โดยมักเกิดจาก การสงสัญญาณของกลามเนื้อกระเพาะปสสาวะที่ บีบตัวไวเกิน ผูที่มีอาการนี้จํานวนมากมีการนอนหลับ ที่ไมดี เนื่องจากปส สาวะบอ ยในตอนกลางคืน ยาบางชนิด อาจชวยใหกระเพาะปสสาวะควบคุมการปสสาวะได นานขึ้น แตในผูปวยภาวะสมองเสื่อมบางรายอาจมีผล ขางเคียงเปนอาการสับสน ดังนั้นแพทยจึงควรใหคํา ปรึกษาอยางใกลชิดกอนเริ่มใชยา ปสสาวะไมออกหรือปสสาวะลําบาก (urinary retention or difficulty passing urine) • ตอมลูกหมากโต ซึ่งทําใหปสสาวะลําบากขึ้น เปน ปญหาที่ผูชายสูงวัยเกือบทุกคนตองเผชิญเมื่ออายุ มากขึ้น ไมชาก็เร็ว อาการอาจเริ่มตนดวยการปสสาวะ บอยขึ้นโดยเฉพาะในเวลากลางคืน จากนั้นอาการจะ มากขึ้นโดยปสสาวะเปนสายชาลงหรือเปนหยด และ สุดทายคือแทบจะไมสามารถปสสาวะไดเลย ทางเลือก การรักษาสําหรับตอมลูกหมากโตมีเปนจํานวนมาก ซึ่งรวมถึงการใชยาและการผาตัดหลายวิธี ซึ่งสามารถ ปรึกษาศัลยแพทยระบบทางเดินปสสาวะได • อาการของตอมลูกหมากโตอาจเกิดจาก มะเร็งตอม ลูกหมาก ซึ่งพบไดนอยกวา ผูชายสูงวัยจึงควรปรึกษา แพทยเกี่ยวกับการตรวจคัดกรองมะเร็งตอมลูกหมาก • ผูสูงวัยทั้งชายและหญิงยังอาจมีอาการปสสาวะลําบาก จากสาเหตุอื่นๆ ซึ่งมักพบมากในผูที่ เคลื่อนไหวรา งกาย ไมไดหรือมีความเปราะบาง เนื่องจากไมสามารถถาย ปสสาวะทั้งหมดออกจากกระเพาะปสสาวะไดจึงอาจ นําไปสูการติดเชื้อในทางเดินปสสาวะบอยครั้งหรือ การทํางานของไตที่แยลง ในบางรายอาจตองใส สายสวนปสสาวะชั่วคราวหรือถาวร

การกลั้นปสสาวะไมอยู (incontinence)

การกลั้นปสสาวะไมอยู หมายถึง การที่กระเพาะ ปสสาวะไมสามารถกักเก็บปสสาวะเอาไวได ซึ่งอาจ กักเก็บไมไดทั้งหมด ไมไดบางสวน หรือเปนบางครั้ง สาเหตุของการกลั้นปสสาวะไมอยูมีหลายประการ ไมวาจะเปนทางระบบประสาทจากภาวะสมองเสื่อม หรือจากยา เชน ยาขับปสสาวะ นอกจากนี้ภาวะกลั้น ปสสาวะไมอยูยังแบงออกไดเปนหลายชนิด • การกลั้นปสสาวะไมอยูขณะออกแรง (stress incontinence) เปนการสูญเสียการควบคุมกระเพาะ ปสสาวะเมื่อแรงดันในชองทองเพิ่มขึ้น เชน ขณะไอ หรือจาม หรือขณะยืนในบางครั้ง ผูหญิงที่เคยตั้งครรภ หรือมีการทําหัตถการอื่นๆ บริเวณอุง เชิงกรานหลายครั้ง อาจมีการกลั้นปสสาวะไมอยูชนิดนี้ไดงายขึ้น ปญหานี้ อาจสงผลกระทบตอคุณภาพชีวิตอยางมากจนนําไปสู การแยกตัวจากสังคมและโรคซึมเศรา การบริหาร อุงเชิงกรานและวิธีการอื่นๆ เพื่อลดแรงดันในชองทอง อาจชวยใหอาการดีขึ้นได ในบางรายอาจตองไดรับ การผาตัดแกไข

การติดเชื้อในทางเดินปสสาวะ (urinary tract infections)

การติดเชื้อในทางเดินปสสาวะเปนปญหาที่พบไดทั่วไปในผูสูงวัย เมื่ออายุมากขึ้น ผิวชั้นนอกที่แหงและระบบภูมิคุมกัน ที่ออนแอลง รวมถึงการปสสาวะลําบาก อาจนําไปสูการติดเชื้อในทางเดินปสสาวะ ผูสูงวัยบางรายอาจไมมีอาการทั่วไป ของการติดเชื้อ เชน รูสึกแสบขัดขณะปสสาวะ ปสสาวะบอย หรือมีไข แตผูสูงวัยเหลานี้อาจมีอาการสับสน งวงซึม หรือกลั้นปสสาวะไมอยู การติดเชื้อเล็กนอยในบางครั้งอาจหายไดเองหรือดวยการดื่มนํ้าใหมากขึ้น แตหากอาการ ไมดีขึ้น ควรปรึกษาแพทยเพื่อรับยาปฏิชีวนะที่เหมาะสม

การดูแลปญหา ที่พบไดบอยในผูสูงวัย ทางเดินอาหาร

ทองผูก (Constipation)

ทองผูกเปนปญหาที่พบไดบอยมากในผูสูงวัย เนื่องจากการทํางานและการตอบสนอง ของระบบทางเดินอาหารชาลงตามอายุ นอกจากนี้ ยาหลายชนิดที่ใชในผูสูงวัยก็มักกอใหเกิดผลขางเคียง เปนอาการทองผูก เชน ผลิตภัณฑเสริมแคลเซียมหรือธาตุเหล็ก ยาแกปวด ยาตานซึมเศรา หรือยารักษาโรค พารกินสัน เปนตน รวมถึงโรคตางๆ ในผูสูงวัย เชน โรคพารกินสัน ภาวะพรองฮอรโมนไทรอยด ระดับ แคลเซียมในเลือดสูง หรือการติดเตียง ก็อาจเปนสาเหตุของอาการทองผูกไดเชนกัน

กอนการใชยาระบาย ควรลองปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตดังนี้

การออกกําลังกาย และการเคลéอนไหว รางกายใหมากขึ้น มีสวนชวยควบคุม

พยายามขับถาย ใหเปนเวลา โดย ปกติควรเปน ชวงหลังอาหาร เชาและเดินสักพัก เพéอกระตุนใหรูสึก อยากถาย

รับประทานอาหาร ที่มีใยอาหารสูง เชน ผักและผลไม การปนเปน เครéองดéม อาจชวยได ใน ผูที่มีปญหาการ เคี้ยวอาหาร

ดéมนํ้าใหเพียงพอ อยางนอย 4-6 แกวตอวัน

การขับถาย ใหสมํ่าเสมอ

หากทําการปรับเปลี่ยนทั้งหมดขางตนแลวและยังจําเปนตองใชยาระบาย ควรปรึกษาแพทยเกี่ยวกับยาระบาย ที่เหมาะสมสําหรับโรคประจําตัวของทาน ยาที่ปลอดภัยที่สุดสําหรับการเริ่มใชคือยาระบายชนิดใยอาหารที่ เพิ่มมวลอุจจาระ แตยานี้ตองใชรวมกับการดื่มนํ้าใหเพียงพอ จึงอาจไมเหมาะสําหรับผูที่ดื่มนํ้านอย ยาระบาย ที่มีความปลอดภัยอีกชนิดคือ ยาที่ทําใหอุ จจาระออ นนุม เชน แลคตูโลส (lactulose) หรือมิลคอ อฟแมกนีเซีย (milk of magnesia) แตอยางไรก็ตาม ยาชนิดหลังไมเหมาะสําหรับผูปวยโรคไตเรื้อรัง ยาระบายชนิดกระตุน การบีบตัวของลําไส เชน มะขามแขก หรือบิซาโคดิล (bisacodyl) มักมีประสิทธิภาพดี แตอาจทําใหเกิดการ ติดยาและความเคยชิน ผูสูงวัยจํานวนมากใชยาระบายชนิดสวนหรือยาเหน็บเปนประจําเพื่อชวยใหถาย แตการ ใชยาเหลานี้เปนประจําอาจทําใหเกิดการติดยาและเยื่อบุลําไสใหญเปลี่ยนแปลง หากอาการทองผูกไมสามารถ แกไขไดดวยการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการดําเนินชีวิตและการเพิ่มใยอาหาร แนะนําใหปรึกษาแพทยหรือ เภสัชกรสําหรับคําแนะนําเกี่ยวกับการรักษาดวยยาระบายที่เหมาะสม

ทองเสีย (Diarrhea)

ผูสูงวัยอาจมีอาการทองเสียจากการติดเชื้อในทางเดินอาหาร ผลขางเคียงจากยา หรือ แมแตการรับประทานยาระบายมากเกินไปเพื่อรักษาอาการทองผูก จึงมักมีความเสี่ยง ที่จะขาดนํ้าหรือสูญเสียเกลือแรตางๆ ไดงาย ดังนั้นการรักษาระดับนํ้าในรางกายและ เกลือแรตางๆ จึงเปนสิ่งสําคัญ หากมีอาการอาเจียนรวมดวยและไมสามารถดื่ม ของเหลวได อาจจําเปนตองไดรับสารนํ้าทางหลอดเลือดดําเพื่อชดเชยนํ้าในรางกาย

หากมีอาการทองเสียเปนเวลานาน รูสึกออนเพลีย มีอาการหนามืดขณะลุกขึ้นยืน หรือรูสึกสับสนมากขึ้น ควรพบแพทย ในทันที เมื่อมีอาการทองเสีย ควรชดเชยการสูญเสียนํ้าดวยการจิบนํ้าผสมผงเกลือแรอยางชาๆ โดยในระยะสั้นหาก ไดรับนํ้า นํ้าตาล และเกลือแรแลว ยังไมจําเปนตองรับประทานอาหารทันที เมื่อกลับมาเริ่มรับประทานอาหาร อีกครั้ง ควรหลีกเลี่ยงอาหารที่มีใยอาหาร ไขมัน หรือเครื่องเทศ

กรด ไหลยอน (Reux)

ทองอืด อาหารไมยอย และกรดไหลยอน เปนอาการที่พบไดบอยในผูสูงวัย เนื่องจาก กระเพาะอาหารใชเวลาในการยอยอาหาร นานขึ้น หูรูดของหลอดอาหารคลายตัว มากกวาปกติ และยาบางชนิดที่อาจเพิ่ม ความเปนกรดในกระเพาะอาหาร

หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารมื้อใหญ ในตอนดึก หรือเขานอนหลังรับประทานอาหารได ไมนาน

ขั้นตอน ตอไปนี้เปนวิธีการ สวนหนึ่งเพçอชวย ลดอาการ กรด ไหลยอน

หลีกเลี่ยงเครëองดëมที่มีแอลกอฮอล คาเฟอีน นํ้าอัดลม และการสูบบุหรี่ ซึ่งทั้งหมดนี้สามารถเพิ่มความเปนกรด ในกระเพาะอาหาร ลดการรับประทานอาหารรสเผ็ด อาหารมื้อหนัก หรือ อาหารที่มีไขมัน ซึ่งเปนอาหารที่ยอยยาก

อยู ในทาหลังตั้งตรงอยางนอย 2 ชั่วโมงหลังอาหาร หรือนอนดวยหมอนที่สูงขึ้น

ปญหาดานโภชนาการในผูสูงวัยเปนปญหาที่พบไดบอย และสงผลกระทบตอสุขภาพอยางชัดเจน เชน ภาวะ กลามเนื้อพรอง กระดูกพรุน โลหิตจาง นํ้าหนักลด ความจําเสื่อม และอารมณแปรปรวน เปนตน โภชนาการ ในผูสูงวัย ไดแก นํ้าหนักลง กลามเนื้อลีบเล็กลง บวมใน บริเวณตางๆ ของรางกาย เชน เทา ขอเทา และ ตนขา ความแข็งแรงของกลามเนื้อลดนอยลง

อาการแสดงที่อาจบงชี้ ถึงปญหาดานโภชนาการ ในผูสูงวัย

ไดรับสารอาหารและพลังงานจาก อาหารไมพอเพียง ซึ่งรวมถึงปญหา

การรับรสอาหาร

ภาวะ นํ้าหนักลง ในผูสูงวัย

และรับกลิ่นที่ลดลง

การเคี้ยว ปญหาในชองปาก ปญหาการกลืน ปญหาการ รับประทานยาหลายเม็ด หลายตัว ปญหาระบบ ยอยอาหารที่ชาลง และ ปญหาการดูดซึมอาหาร

ปญหาดานอารมณ เชน ซึมเศรา

เมื่อเทียบกับประชากรในวัยทํางาน กลุมผูสูงวัยเปนกลุมที่เสี่ยงตอภาวะนํ้าหนักลง และภาวะทุพโภชนาการไดมากกวา โดยสาเหตุของภาวะนํ้าหนักลด ในผูสูงวัยมีหลายปจจัย เชน

ความอยากอาหารลดลง

โรคประจําตัวหรือโรคเรื้อรัง บางอยาง เชน โรคมะเร็ง

โรคติดเชื้อ

ภาวะกลามเนื้อพรอง

การแก ไขปญหาโภชนาการในผูสูงวัย นอกจากการหาสาเหตุและแกไขเฉพาะจุดในปจจัยที่ทําใหเกิดปญหาโภชนาการในผูสูงวัยแลว การปรับเปลี่ยนอาหารเพื่อชวยเพิ่มนํ้าหนักก็เปนสิ่งสําคัญเชนกัน

พลังงาน โปรตีน 1 ที่ผูสูงวัย ควรไดรับ

ผูสูงวัยควรไดรับพลังงานอยางเพียงพอ คือ วันละ 1,500-2,000 กิโลแคลอรี่ จากการรับประทานอาหารใหครบ 5 หมู วันละ 3 มื้อ และมีอาหารวางอยางนอย 2 มื้อ โดยทุกมื้อควรมีผัก และผลไมเพื่อเพิ่มกากอาหาร คาร โบไฮเดรต 2 เปนสารอาหารที่ใหพลังงานกับรางกาย ไดแก อาหารกลุมขาว แปง ผูสูงวัยควรรับประทานอาหารกลุมนี้ใหเพียงพอเพื่อรักษา นํ้าหนักตัวใหอยูในเกณฑที่เหมาะสม และควรเลือกรับประทาน คารโบไฮเดรตเชิงซอน เชน ขาวกลอง ขนมปงโฮลวีท ลูกเดือย ไขมัน 3 ผูสูงวัยตองการพลังงานจากไขมันเพียงเล็กนอยเพื่อใหรางกาย ไดรับกรดไขมันจําเปนและวิตามินที่ละลายในไขมันเพียงพอ ผูสูงวัยควรลดหรือจํากัดการบริโภคอาหารที่มีไขมันสูง เชน ไขมันจากสัตว เนย นํ้ามัน กะทิ ครีมเขมขน เปนตน

อัตราสวนปริมาณโปรตีนในอาหารถือเปนสิ่งสําคัญเพื่อ รักษามวลกลามเนื้อใหแข็งแรง และปองกันภาวะกลาม เนื้อลีบ และซอมแซมสวนที่สึกหรอของรางกาย ผูสูงวัย มีความตองการโปรตีนโดยเฉลี่ยประมาณ 1 กรัมตอ นํ้าหนักตัว (กิโลกรัม) ตอวัน ตัวอยางเชน ผูที่มีนํ้าหนัก 60 กิโลกรัมควรไดรับโปรตีนวันละ 60 กรัม โดยเลือก รับประทานโปรตีนคุณภาพดี เชน เนื้อสัตวที่ไมติดมัน ไขดาว ดื่มนมพรองมันเนยและผลิตภัณฑจากถั่วเหลือง เปนประจํา

วิตามินและเกลือแรอçนๆ 4 ในผูสูงวัยที่มีปญหาทางดานโภชนาการอาจมีภาวะขาดวิตามินที่สําคัญควบคูไปดวย ภาวะขาดวิตามินที่พบบอย ไดแก ขาดวิตามินบี 12 วิตามินดี และธาตุเหล็ก แนะนําใหรับประทานอาหารที่มีวิตามินและเกลือแรอยางพอเพียง แตหาก ไมสามารถรับประทานจากอาหารไดพอ แพทยอาจพิจารณาเสริมวิตามินและเกลือแรที่จําเปนตอรางกาย ชว ยปอ งกันโรคกระดูกพรุนและสรา งมวลกระดูกใหมี ความหนาแนน ผูสู งวัยตอ งการแคลเซียมอยา งนอ ยวันละ 1,000 มิลลิกรัม อาหารทุกมื้อควรมีแคลเซียมโดยเฉลี่ยมื้อละ 300 มิลลิกรัม อาหารที่เปน แหลง ของแคลเซียม ไดแ ก นมถั่วเหลืองเพิ่มแคลเซียม นมสด ผลิตภัณฑจ ากนม (เชน โยเกิรต นมเปรี้ยวไมห วานจัด) ถั่วเหลือง ผลิตภัณฑจ ากถั่วเหลือง (เชน ฟองเตา หู) ปลาตัวเล็ก ที่รับประทานไดทั้งกระดูก (เชน ปลาขาวสาร) ผักใบเขียวเขม ผักสีสม (เชน คะนา กวางตุง ตําลึง ใบยอ ฟกทอง แครอท) ธาตุเหล็ก ผูสู งวัยอาจขาดธาตุเหล็กไดเ นื่องจากรับประทานอาหารที่มีธาตุเหล็กไมเ พียงพอและประสิทธิภาพของการดูดซึมธาตุเหล็กลดลง ทั้งนี้ธาตุเหล็กจะชวยปองกันภาวะซีด โลหิตจาง และอาการเหนื่อยงาย อาหารที่มีธาตุเหล็กสูง ไดแก เนื้อสัตวสีแดง (เชน สันในหมู เนื้อวัว) ผักใบเขียว กะหลํ่าปลี ดอกกะหลํ่า ถั่วเขียว ถั่วแดง งาดํา วิตามินซี ชว ยในการดูดซึมธาตุเหล็กจากอาหาร ปอ งกันเลือดออกตามไรฟน และทําใหแ ผลหายเร็วขึ้น อาหารที่มีวิตามินซีสูง ไดแ ก บรอกโคลี มันฝรั่ง พริกหวาน ผักโขม มะละกอ มะมว ง สตรอเบอรรี ฝรั่ง สม แคลเซียม

เสนใยอาหาร 5 ชวยใหระบบขับถายทํางานไดตามปกติและปองกันปญหาเกี่ยวกับลําไสที่อาจเกิดขึ้นได การบริโภคเสนใยอาหารที่เหมาะสม จะชวยปองกันรางกายจากโรคหัวใจ เบาหวาน และมะเร็งบางชนิด อาหารที่มีเสนใยสูงมักพบไดในผัก ผลไม และถั่ว เปลือกแข็ง ผูสูงวัยจึงควรรับประทานผักและผลไมทุกมื้ออาหารเปนประจํา น้ำ ชวยนำสารอาหารตางๆ ไปยังอวัยวะภายในรางกายและชวยขับถายของเสีย ทำใหรูสึกสดชื่น ปองกัน 6 อาการทองผูก ทําใหผิวหนังชุมชื้น เมื่ออายุมากขึ้น ผูสูงวัยบางทานอาจไมรูสึกกระหายนํ้าและดื่มนํ้าไมเพียงพอตอความ ตองการของรางกายในแตละวัน ดังนั้น ผูสูงวัยควรดื่มนํ้าใหบอย เพียงพอตอความตองการของรางกาย อยางนอยวันละ 6-8 แกว และดื่มกอนที่รูสึกกระหาย ควรจํากัดปริมาณเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เชน กาแฟ ชา ไมเกิน 1 แกวตอวัน ชว ยในการดูดซึมแคลเซียมและปอ งกันโรคที่เกี่ยวกับกระดูก โดยปกติรา งกายสามารถสังเคราะหวิ ตามินดีไดเ มื่อไดรั บแสงแดด สําหรับผูสู งวัยที่ไมไ ดรั บแสงแดด รา งกายอาจสรา งวิตามินดีไดไ มเ พียงพอ ควรรับประทานอาหารประเภทธัญพืช เห็ด และ ดื่มนมที่เสริมวิตามินดีเปน ประจํา วิตามินอี เปน สารตา นอนุมูลอิสระที่ดี ชว ยปอ งกันเซลลใ นรา งกายไมใ หถู กทําลาย วิตามินอีพบมากในอะโวคาโด ถั่วตา งๆ เมล็ดทานตะวัน เนยถั่ว งา และนํ้ามันสําหรับปรุงอาหารทุกชนิด สังกะสี โพแทสเซียม ทําหนา ที่รักษาระดับความดันโลหิตใหอ ยูใ นเกณฑป กติ ชว ยใหร ะบบกลา มเนื้อและระบบประสาททํางานไดอ ยา งมีประสิทธิภาพ รักษาสมดุลของของเหลวในรา งกายใหอ ยูใ นระดับที่เหมาะสม แหลง อาหารที่มีโพแทสเซียม ไดแ ก กลว ย สม ฝรั่ง ผลไมแ หง มะเขือเทศ กะหลํ่าปลี ดอกกะหลํ่า บรอกโคลี ผักโขม ขา วโอต© ขา วซอ มมือ วิตามินบี 12 เปน วิตามินที่มีความสําคัญมากตอ การสรา งเม็ดเลือดแดงและเซลลร ะบบสมองและเสน ประสาท ถา ขาดวิตามินบี 12 เปน เวลา นานอาจทําใหเ กิดภาวะโลหิตจางและมีความเสี่ยงตอ ภาวะความจําเสื่อม อาหารที่เปน แหลง ของวิตามินบี 12 ไดแ ก เนื้อสัตว ทุกชนิด (เชน เนื้อวัว เนื้อไก เนื้อหมู) ไขทั้ งฟอง ปลา โยเกิรต เนยแข็ง นม หากผูสู งวัยรับประทานเนื้อสัตวน อ ยหรือมีปญ หาการ ดูดซึมจากกระเพาะอาหารก็อาจขาดวิตามินบี 12 ได แมกนีเซียม เปน แรธ าตุที่มีความจําเปน ตอ กระบวนการทํางานภายในรา งกายหลายระบบ เชน ระบบภูมิคุม กัน ระบบประสาท กลา มเนื้อ หัวใจ กระดูก แมกนีเซียมพบมากในเนื้อปลา ผักใบเขียว กลว ย และถั่วตา งๆ วิตามินเอ ชว ยรักษาสายตาของผูสู งวัยไมใ หเ สื่อมสภาพเร็ว ชว ยการเจริญเติบโตของเนื้อเยื่อและระบบภูมิคุม กันของรา งกาย แหลง ของ วิตามินเอในอาหาร ไดแ ก ผักโขม แครอท มันเทศ ฟก ทอง มะละกอ มะมว งสุก วิตามินดี ชว ยใหก ารทํางานของระบบภูมิคุม กันในรา งกายมีประสิทธิภาพมากขึ้น ลดอาการเบื่ออาหาร อยา งไรก็ดี ผูสู งวัยอาจมีความ ตอ งการธาตุสังกะสีนอ ยกวา คนวัยหนุม สาว รวมถึงเมื่ออายุมากขึ้น การดูดซึมสังกะสีจะลดลง แหลง อาหารที่มีสังกะสี ไดแ ก เนื้อสัตว อาหารทะเล ไข

การใชยา อยางปลอดภัย ในผูสูงวัย ผูสูงวัยมักมีปญหาสุขภาพหลายดานทําใหตองใชยา หลายประเภท ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงของการเกิด อันตรกิริยาระหวางยา การไดรับยามากเกินไป และผลขางเคียงจากยาที่รุนแรง

การใชยาอยางปลอดภัยในผูสูงวัย เมื่อผูสูงวัยอายุมากขึ้น ระบบการทํางานของ รางกาย เชน การเคลื่อนไหว สายตา และความจํา มักเสื่อมลงตามธรรมชาติ ดังนั้นสมาชิกใน ครอบครัวหรือผูดู แลควรดูแลการใชย าเพื่อใหมั่ นใจ วาผูสูงวัยใชยาไดอยางถูกตอง โดยสิ่งสําคัญที่สุด คือ การอานฉลากยาใหละเอียด เพื่อใหสามารถใช ยาไดอยางถูกคน ถูกโรค ถูกขนาด ถูกวิธี และถูก เวลา

การปฏิบัติตนหากลืมรับประทานยา หากลืมรับประทานยาควรปรึกษาแพทยหรือ เภสัชกรเพื่อขอคําแนะนํา เนื่องจากยาบางชนิด สามารถรับประทานทันทีที่นึกได ในขณะที่ยาบาง ชนิดอาจตองรอรับประทานมื้อถัดไป การรับประทานยากอน-หลังอาหาร ยากอนอาหารควรรับประทานอยางนอย 30 นาที กอนมื้ออาหาร สวนยาหลังอาหารสามารถรับ ประทานหลังอาหารไดทันทีหรือภายใน 15 นาที หลังมื้ออาหาร

วิธีชวยใหผูสูงวัยไมลืมรับประทานยา

นอกจากการมีผูดูแลคอยจัดยาแลว ยังมีเครื่องมืออื่นๆ ที่ผูสูงวัยสามารถเลือกใชเปนตัวชวยในการปองกัน การลืมรับประทานยาและชวยใหรับประทานยาไดอยางถูกตอง เชน

กลองใสยา เชน กลองที่ระบุวัน ในสัปดาหไวอยางชัดเจน ผูสูงวัย ที่มีการรับประทานยาหลายชนิด และมีความซับซอนอาจเลือก กลองยาที่แบงตามมื้ออาหาร

แอปพลิเคชันสําหรับเตือนให รับประทานยาในสมารทโฟน สามารถดาวนโหลดมาใชได โดยไมมีคาใชจาย

นาฬิกาปลุก สามารถเลือกใช นาฬิกาขอมือหรือโทรศัพทมือถือ ตั้งเวลาปลุกเตือนเมื่อถึงเวลา รับประทานยา

ทั้งนี้ ไมแนะนําใหเตรียมยาลวงหนาครั้งละมากๆ หากเปนยาบรรจุแผง แนะนําใหเก็บยาไวในแผงและ เอาเม็ดยาออกจากแผงเมื่อจะรับประทานเทานั้น เนื่องจากยาบางชนิดอาจไวตอแสงหรือความชื้น ทําใหเสื่อมสภาพไดงาย

การปรับขนาดการใชยา การปรับเพิ่มขนาดยาดวยตนเองอาจทําใหเกิด อาการขางเคียงที่รุนแรง สวนการปรับลดขนาดยา อาจลดประสิทธิภาพของการรักษา เชน ยาลด ความดันโลหิตที่รับประทานตอเนื่องจนสามารถ ควบคุมระดับความดันโลหิตได หากหยุดยาเอง ทันทีอาจทําใหความดันโลหิตเพิ่มสูงขึ้นมากจน เกิดอันตรายได ดังนั้นจึงไมควรปรับขนาดยาหรือ หยุดยาเองโดยไมปรึกษาแพทย ผลกระทบระยะยาวตอตับและไต จากการรับประทานยาเปนระยะ เวลานาน ((nonsteroidal anti- inammatory drugs (NSAIDs)) ตับและไตเปนอวัยวะที่สําคัญในการขจัดยาออก จากรา งกาย ในผูสู งวัยประสิทธิภาพของการขจัดยา จะลดลงตามธรรมชาติเมื่อเทียบกับวัยหนุมสาว ดังนั้นขนาดยาที่เทากันจึงอาจมีฤทธิ์ตกคางใน รางกายผูสูงวัยไดมากกวาวัยหนุมสาว ซึ่งปญหานี้ จะยิ่งแยลงหากยานั้นมีพิษตอตับหรือไต โดยจะ สงผลใหการทํางานของอวัยวะเหลานี้เสื่อมลง การใชยาในผูสูงวัยจึงจําเปนตองมีการตรวจ ติดตามอยางสมํ่าเสมอ และมีการปรับขนาดยา ที่เหมาะสมภายใตการดูแลของแพทย ผลขางเคียงจากการใชยาในผูสูงวัย เนื่องจากผูสูงวัยมีสภาพรางกายที่เสื่อมลงทุก ระบบ ความเสี่ยงที่เกี่ยวของกับการใชยาจึงสูงขึ้น ตัวอยางเชน ผูสูงวัยอาจเกิดอาการหนามืดขณะ เปลี่ยนทาทางหรือลุกขึ้นยืน ซึ่งเกิดจากการไหล เวียนของเลือดไปยังสมองไมเพียงพอ หากรับ ประทานยาลดความดันโลหิตอาจเพิ่มความเสี่ยง ตอการเปนลม ลม หรือเกิดอุบัติเหตุได

ผูสูงวัยที่มีอาการปวดเขาหรือปวดขอที่ตอง รับประทานยาตานการอักเสบที่ไมใชสเตียรอยด (nonsteroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs)) ซึ่งมีฤทธิ์ระคายเคืองทางเดินอาหาร การรับรูความเจ็บปวดที่ลดลงอาจทําใหไมรูสึกถึง อาการผิดปกติ จนกวาอาการนั้นจะรุนแรงขึ้น ผู ดูแลและผูสูงวัยจึงควรหมั่นสังเกตอาการผิดปกติ เชน หากพบปสสาวะหรืออุจจาระมีสีคลํ้าซึ่งเปน สัญญาณของอาการเลือดออกในทางเดินอาหาร ควรรีบไปพบแพทยทันที กลุมยาที่ผูสูงวัยควรระมัดระวัง การใชเปนพิเศษ ยากลุมที่ผูสูงวัยควรระมัดระวังเปนพิเศษ ไดแก ยานอนหลับ ยาคลายเครียด ยาแกแพ และยาแกปวด ซึ่งอาจทําใหเ กิดอาการขา งเคียง เชน เวียนศีรษะ งว งซึม และสับสน ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงตอการหกลมไดงายขึ้น นอกจากนี้ ยากลุมตานการอักเสบที่ไมใชสเตียรอยด ((nonsteroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs)) อาจทําใหผูสูงวัยเสี่ยงตอการเกิดความดัน โลหิตสูงขึ้นหรือไตวายได ดังนั้นจึงควรหลีกเลี่ยงหรือ รับประทานในระยะสั้นๆ และควรเพิ่มความระมัดระวัง ในการใชยากลุมนี้ในผูสูงวัยที่มีประวัติความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ หรือโรคไต ทั้งนี้ผูสูงวัยควรใชยาภายใตการ ดูแลของแพทยเทานั้นและไมควรซื้อยารับประทานเอง โดยไมไดปรึกษาแพทย

การหลีกเลี่ยงการเกิดอันตรกิริยา ระหวางยา (ยาตีกัน) เนçองจากการ ใชยาหลายชนิด ในผูสูงวัย การใชยาบางชนิดรวมกันอาจทําใหเกิด ผลขางเคียงจากยารุนแรงขึ้น ตัวอยางเชน ยาแก ปวดชนิดที่ทําใหมีอาการงวงซึม เมื่อรับประทาน รว มกับยานอนหลับอาจกดสมองจนหลับลึกมากเกิน ไปหรือทําใหมีอาการสับสนจนเกิดอันตรายได ยา บางชนิดเมื่อใชรวมกันอาจทําใหประสิทธิภาพของ ยาลดลง เชน ยาปฏิชีวนะบางชนิด เมื่อรับประทาน พรอมนม แคลเซียม หรือยาลดกรด อาจทําใหมีการ ดูดซึมลดลง จึงตองรับประทานหางกันอยางนอย 2 ชั่วโมง ดังนั้นเมื่อผูสูงวัยตองเขารับการรักษาใน โรงพยาบาลจึงควรจดจําชื่อยาที่รับประทานหรือ นํายาที่ใชอ ยูทั้ งหมดมาใหแ พทยห รือเภสัชกรดู เพื่อ จะไดสามารถปรับเปลี่ยนชนิดของยาหรือเวลาที่รับ ประทานยา เพื่อหลีกเลี่ยงปญหาการใชยาที่ไม สามารถใชรวมกันได

การรับประทานวิตามิน สมุนไพร หรือผลิตภัณฑเสริมอาหาร การรับประทานวิตามิน สมุนไพร หรือผลิตภัณฑ เสริมอาหารควรตองพิจารณาใหเหมาะสมกับโรค หรือภาวะที่เปน สมุนไพรหรือผลิตภัณฑเสริม อาหารบางชนิดไมควรใชในผูปวยโรคไตเพราะอาจ ทําใหสมดุลแรธาตุในรางกายผิดปกติหรือการ ทํางานของไตแยลงได การเลือกใชจึงควรมีขอมูล ทางวิชาการที่ยืนยันถึงประสิทธิภาพและความ ปลอดภัย รวมถึงแจงใหแพทยหรือเภสัชกรทราบ กอนการเริ่มใชสมุนไพรหรือผลิตภัณฑเสริมอาหาร ตางๆ เพื่อหลีกเลี่ยงอันตรายที่อาจเกิดตามมาโดย เฉพาะปญหายาตีกัน

ขอควรปฏิบัติที่สําคัญเกี่ยวกับการใชยาในผูสูงวัย

จัดทํารายการยาทั้งหมดที่รับประทานใหเปนปจจุบันอยูเสมอ ซึ่งรวมถึงยาที่สั่งจายโดยแพทยและ โรงพยาบาล ยาที่ซื้อเองจากรานยา และผลิตภัณฑเสริมอาหารหรือสมุนไพรทุกชนิด นํารายการยา หรือยาที่รับประทานทุกชนิดมาทุกครั้งที่พบแพทย เพื่อใหมั่นใจวาแพทยทุกทานที่สั่งจายยาได รับทราบถึงยาทุกชนิดที่กําลังรับประทาน

ทําความคุนเคยกับชื่อยาและวัตถุประสงคของยาทุกชนิดที่ใชอยู สอบถามแพทยอยูเสมอวายังจําเปน ตองรับประทานยานั้นหรือไมและขนาดยาที่ใชนั้นถูกตองหรือไม และขอใหแพทยหยุดยาที่ไมจําเปน

เมื่อไดรับการสั่งจายยาชนิดใหม ควรสอบถามถึงผลขางเคียงและอันตรกิริยาระหวางยาที่อาจเกิดขึ้น กับยาที่รับประทานอยูเดิมทุกครั้ง

Page 1 Page 2 Page 3 Page 4 Page 5 Page 6 Page 7 Page 8 Page 9 Page 10 Page 11 Page 12 Page 13 Page 14 Page 15 Page 16 Page 17 Page 18 Page 19 Page 20 Page 21 Page 22 Page 23 Page 24 Page 25 Page 26 Page 27 Page 28 Page 29 Page 30 Page 31 Page 32 Page 33 Page 34 Page 35 Page 36 Page 37 Page 38 Page 39 Page 40 Page 41 Page 42 Page 43 Page 44 Page 45 Page 46 Page 47 Page 48 Page 49 Page 50 Page 51 Page 52